ගුණදාස සිය උපන් ගමට යළි පය තැබුවේ අවුරුදු ගණනාවකට පසුව ය. මහ පාළම අද්දර බස් නැවතුම්පොළෙන් බැසගෙන තේ කහට උගුරක් බොන්නට හෝ පමා නොවී ඔහු විගසින් සිය ගම්මානය වෙත පිවිසෙන ගුරු පාර වෙත පා තැබුවේ ඈ දකින්නට ඇති නොඉවසිල්ල නිසා ම ය. වෙල් ඉපනැලි පිසගෙන හමා එන සුළං රැල්ලෙන් දැනුණු උණුසුම් පිළිගැනීමෙන් ඔහුගේ හේ බා ගොස් තිබූ ගත මඳ අස්වැසිල්ලක් ලැබුවද එම පිළිගැනීම එලෙසින්ම ගම්මුන්ගේ සිත් තුළ ද ඇත්දැයි ඔහුට එතරම් විශ්වාසයක් තිබුණේ නැත. කාරි නැත. වෙන කවුරුන් කෙලෙසින් ප්රතිචාර දැක්වුවද ඈ ඔහු එන තෙක් බලා සිටිනා බව ඔහු දනියි. ඇළ පාර හා සමාන්තරව දිවෙනා ගුරු පාර ඔස්සේ පිය මැන යන අතරේ ගුණදාසගේ සිත නිතැතින් ම අතීතයට දිව ගියේය.
"මොකද ඔය ළමයට ඔහොම ගහන්නේ???!!!" තමා වට කරගෙන ගුටිබැට දෙමින් සිටි පෝරිසාද නඩය බිම පෙරළා නැගී සිටින්නට වෙර දරමින් සිටි ගුණදාස එය අමතක කර දැමුවේ එම හඬ කන වැකීමෙනි. "ලැජ්ජ නැද්ද තනි එකෙක් වට කරගෙන ඔහොම තඩිබාන්ඩ!!!" ඔහුගේ සිතුවිලි සේ ම ඔහු වට කර උන් පිරිසගේ අත් පා ද එසැණින් නතර වූ හැඩකි. ඔහු මෙන් ම ඔවුන්ද ඈ දෙස දෑස් දල්වා බලා සිටියේ එක සේ පුදුමයෙනි. "දුවන්ඩයි කිව්වෙ මං ලොකු ඉස්කෝලෙ මහත්තයාට කියන්ඩ කළිං!!!"
ලීලා. ඇය පාසලට අලුත පත් වී ආ විදුහල්පතිවරයාගේ දියණියයි. දෙසතියකට පෙරාතුව පාසලට ඇතුළත් වූ ඈ වෙත බැලූ බැල්මට කැපී පෙනෙන සුන්දරත්වයක් නොවූවද කුමක්දෝ සිත් ඇදගන්නසුලු බවක් ඇගේ පෞරුෂත්වය තුළ විය. පොර බදන කොළු රැළ අභියස දෑත් ඉණෙහි තබාගෙන බලා සිටි ඈ පිටුපසින් සිසුවියන් පස් හය දෙනෙකුගෙන් යුතු පිරිවරක් විය. ගුණදාස මත නැගී සිටි එවුන් එකා දෙන්නා ඔහු වෙතින් ඉවත්ව නැගිට පසෙකට වන අන්දම ඔහුට දැනුණි. ඔහුටද, ඔහු හා පොර බැදි ඔහුගේ ම සගයන්ටද වඩා වසරකින් බාල වූ ඈ හමුවේ එම කොළු රැළ දමනය වූ හැටි පිළිබඳව පුදුමයෙන් කල්පනා කරමින් ගුණදාස හිස ඔසවා කෙළින් වී හිඳගත්තේය. ගතම ඇදුම්කමින් දැනෙන වේදනාව පසෙක ලා ඔහු සූදානම් වූයේ නැගී සිටින්නටය. නමුත් ඒ මොහොතේ ලීලාගේ පිරිවර අතරින් මතුව ඔහු වෙත ළං වූ සිරිමලී හේතුවෙන් ඔහු එලෙස ම හිඳගෙන වේදනාබර මුහුණකින් යුතුව සිය පාවහන් රහිත දෙපය අතගාන්නට විය. "ඔයාට තුවාළද?" සිරිමලී ඇසෙන නෑසෙන හඬින් විමසුවාය. කනට ඇසෙන්නට වදනක් පවසාගන්නට බැරි, හරි හැටි මුහුණ බලා කතා කරන්නට දන්නේ නැති සිරිමලී හා ඔහුට කිසිදු ගනුදෙනුවක් නොතිබුණද, මේ මොහොතේ ඔහු ඇගේ සමාගමය මහත් අභිරුචියෙන් පිළිගත්තේ ඈ වෙත කලක පටන් බැලුම් හෙලමින් සිටිනා පියදාසගේ ඇහේ කටු අන්නවන්නට ම ය. "ඔව්, මං හිතන්නේ කකුල කැඩිලා..." ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය.
"තොගෙ කකුල නෙවෙයි කඩන්ඩ තිබුණේ....." සිතූ පරිදි ම පියදාසගේ කඩාපැනීමද, අනිත් සගයන් ඔහුද ඇදගෙන එතැනින් ඉවත්ව යන හඬද ගුණදාසට ඇසුණි.
"දැං මොකද ඔය ගුටි ඇනගැනිල්ලට කාරණාව?" ගුණදාස කෙල්ලන් මැද තනි වූ පසු ඔහුගේ ගැලවුම්කාරිය විමසා සිටියාය.
සැබෑ හේතුව කියන්නට බැරිය. මුල් ගුරු නිළ නිවසේ අඹ ගසට පොලු ගැසීමද, එමගින් නිවසේ උළු කැට හතරක් කඩා දැමීමද යන චෝදනාව මත පෙර දිනයේ පියදාස ප්‍රමුඛ නඩය දඬුවම් ලැබූ බව ඈ පමණක් නොව මුළු පාසල ම දන්නා බව ඔහු දන්නේය. නමුත් එම වීරක්‍රියාව යෝජනා කළ, පොලු ගැසීමෙන් බිම පතිත වූ පළමු අඹ ගෙඩිය ම ඩැහැගෙන එතැනින් අතුරුදහන් වූ තමා එයට කිසි සේත් සම්බන්ධ බවක් කොළු නඩය ඇර වෙන කිසිවෙකුත් දන්නේ නැත. ඔහු පිළිබඳව කළ පැමිණිලි ඔප්පු කරන්නටද කොළුවන්ගෙන් කිසිවෙකුත් සමත් වූයේද නැත. එබැවින් ඔහු පිළිබඳව ඇති නිකැළැල් ප්‍රතිරූපයට හානි කරගත යුතු නැත. "ඔය මං උන්ගෙ පෝරිසාදකංවලට උඩගෙඩි දෙන්නෙ නැහැයි කියලනේ. ඊයෙ අඹ කඩාපු එක ගැන ලොකු ඉස්කෝලෙ මහත්තයාට කිව්වෙ මංය කියලයි උං හිතාන ඉන්නේ..."
ලීලා අමුතු සිනහවක් පෑවාය. ඒ මොහොතේදී විවේක කාලය අවසන් වන සීනුව නාද වූයෙන් ඇය කියන්නට ගිය කුමක් හෝ ගිලගත් බව ගුණදාස දුටුවේය. "සිරිමලී එහෙනං ඔය අලි බබාලාව නළවලා එන්ඩකෝ. අපි යන්නං..." ඇය ආපසු හැරී අනෙක් කෙල්ලන්ද සමග කනිෂ්ඨ ශ්‍රේණි ශාලාව වෙත ඇවිද යන අතරේ සිරිමලීද ඔහුව තනිකොට විගස ඔවුන් වෙත දිව ගියාය.
වැට මායිමේ සෙරෙප්පු අඩි සමග සටහන්ව තිබූ පාවහන් රහිත අඩි සටහන් පියාගේ නිරීක්ෂණයට හසුවන්නට පෙර තමා මකා දැමූ බව ලීලා ගුණදාස හා පැවසූවේ ඉන් කලකට පසුවය.
ජ්‍යෙෂ්ඨ විභාගයට පෙර ම පාසල් ගමනට සමු දී සිටි ගුණදාස ඒ වන විට ටවුමේ ගරාජයක අත් උදව්කරුවෙකු ලෙසින් සේවය කරමින් සිටියේය. ඉගෙනුමට එතරම් ලැදියාවක් නොදැක්වූ ඔහු, සෑම වාරයකදීම පන්තියේ අන්තිමයා නොවී සිටීමට මහත් වෙහෙසක් දරමින් ගෙවනා නිශ්ඵල උත්සාහය, දෑතේ කර්මාන්තයක් ඉගෙනීමට යෙදවීම වඩාත් උචිත වේ යැයි ඔහුගේ පියා හට පවසා සිටියේද විදුහල්පතිවරයා ම ය. තමා පිළිබඳ එතුමාගේ සිතෙහි යම් අපැහැදීමක් වෙතොත් එය දුරු කරගැනීමට ඔහුගේ බස් එලෙසින් ම පිළිපැදීම සුදුසුයැයි සිතූ ගුණදාස මහත් ප්‍රීතියෙන් එම යෝජනාවට එකඟ වූවේය. ලීලා ඒ වනවිට ජ්‍යේෂ්ඨය සමත්ව විශ්ව විද්‍යාලට පිවිසීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියාය. ඒ මොහොතේ ඔවුන් සිටියේ මහ කන්නයේ ගොයම් නෙළීමෙන් අනතුරුව, වෙළ ඉස්මත්තේ කුඹුක් ගස් හෙවණේ දහවල් බත සප්පායම් වෙමිනි. ඒ, මුළු ගම්මානය ම සතුටින් පසු වූ මොහොතකි.
"ඔය දුරුරටවල ගියහම අපිවත් අමතක වෙලා යාවි..." ගුණදාස බරක් පතලක් නොමැති හඬකින් කීවද, ඈ ගම්මානයෙන් පිටව යන්නට සූදානම් වන බව ඇසූ දා පටන් ඔහු කල් ගෙවූයේ මහත් විස්සෝපයකිනි.
"නැතුව ඉතිං... අලුතෙන් මතකෙ තියාගන්ඩ එව්වා මුණගැහෙනකොට පරණ එව්වා අමතක වෙනවා තමා..." ඇයද ඇඟට පතට නොදැනී පිළිතුරු දුන්නාය.
"ගෙදර ඉඳං යන්ඩ පුළුවන් දුරක එකක් හොයාගත්තානං ඉවරයිනේ..."
"අප්පච්චිටනේ මාව ගෙදරින් එළවගන්ඩ ඕන වෙලා තියෙන්නේ..."
"අර මොකෝ?"
"අප්පච්චිට ආරංචි වෙලා..."
"මොනවද?"
"මං අවුරුදු ගාණකට කළිං වැට මායිමේ අඩි සටහන් වගයක් මකපු විත්තිය..."
ගුණදාසගේ මුව විවර විය. "ඒ කොහොමෙයි ඒක ආරංචි වුණේ?"
"මං කිව්වනේ..."
ගුණදාසගේ විවර වූ මුව යළි වැසුණි. "මොළේ හොඳ නැතුවද?"
"නැත්තං ඉතිං මං කොහොමද අප්පච්චිලාට තේරුං කරන්නේ මට මේ ගමේ දාලා යන්ඩ බැරි තව අය ඉන්න වග..." ඇගේ වදන් හමුවේ ඔහුගේ මුවින් එතෙක් වේලා සිර කරගෙන සිටි බවක් ඔහු ම නොදත් දිගු සුසුමක් පිට විය.
බොහෝ දිගු නිහැඬියාවකට පසු ඔහු යළි හඬ අවදි කළේය. "අප්පච්චිට කියන්ඩ දෝණියන්දැව ගෙදර තියාගන්ඩ බැරිනං මට දෙන්ඩය කියලා, මං බලාගන්නං කියලා..." ඔවුන් දෙදෙනා එකිනෙකා වෙත ඇති ඇඟෑළුම්කම එළි පිට හැඟවූ පළමු අවස්ථාව එය විය. නමුදු, වදනින් නොකීවද තමා ඇයටත්, ඈ තමාටත් මහත් සේ ස්නේහවන්ත බව ඔහු දැන සිටියේය. ඔහු පාසැලේ සිටි කාලයේදී මෙන් නොව දැන් ඔවුනට නිතර මුණ ගැසෙන්නට අවකාශයක් ලැබෙන්නේද නැත. ඔවුන් යළි මුණගැසුණේ ඈ ගම්මානයෙන් නික්ම යන්නට පෙර සතියේ එළැඹි පොහොය දිනයේදීය. එදින ගමේ පන්සලේ පූජා පිංකම් මධ්‍යයේ, සියල්ලන්ගේ ම නෙත්වලට වසන් වී ඔවුහු දෙදෙනා එක්ව පහනක් දැල්වූහ. "මොනවද හිතුවෙ?" දෑස් පියා වැඳගෙන හුන් ලීලා යළි දෑස් විවර කළ මොහොතේදී ගුණදාස ඇසුවේය.
"මං ආයෙ ගමේ එනකල් කාගෙන්වත් ගුටි නොකා ඉන්ඩ ලැබේවා කියලා... මං නෑනෙ බේරගන්ඩ..."
ඔහු සිනහවක් පෑවේය. "එහෙදිත් ඔය එක එකාව බේරගන්ඩ ගිහිල්ලා දැපනෙ දාගන්නවා එහෙම නෙවෙයි!"
"වැඩේමයි දැපනෙ දාගන්ඩ... අර අපේ පස්සෙන් ඇවිදිං එක එක්කෙනා අතේ එවාපු ලොසිංජර කොළ ගාණ එහෙම මං ගැනලා කියන්නං ඕනෙනං... එහෙම උවමනාවක් ආවොත් කියලා මං එව්වා හොඳ පරිස්සමෙං අරං තියාගෙන ඉන්නේ එකක්වත් අඩු නැතුව..."
ඈ පිටව යන්නට පෙර රාත්‍රියේ ඔහු ඈ සොයා මුල් ගුරු නිළ නිවාස භූමියට හොරෙන් ඇතුළු විය. "යමු මා එක්ක..." ඔහුගේ රහස් ඇමතුම අසා ඈ සිය කාමරයේ කවුළුව විවර කළ සැණින් ඔහු කෙඳිරුවේය.
"කොහෙද?" ඇය මහත් පුදුමයෙන් විමසුවාය.
"ගමෙන් යමු..."
"කොහෙටද?"
"දන්නෙ නෑ... කොහෙ හරි... ඔයා මාව දාලා මෙහෙන් ගියොත් මට ඔයාව සදහටම නැති වෙයි කියලා මට හිතෙනවා..."
ඇය මොහොතක් ඔහු දෙස කවුළුවේ ගරාදි අතරින් බලා සිටියාය. "මං එන්නං..." ජීවිතයේ පළමු වතාවට ඇගේ හඬ වෙව්ළුම්කනු ඔහුට ඇසුණි. ඔහු බලා සිටියදීම කවුළුව වසා දැමූ ඇය මොහොතකින් බෑගයක්ද අතැතිව නිවසේ පිටුපස දොරින් මතු විය. නිහඬවම තාප්පය වෙත දිව ගිය දෙදෙනා ඉන් පැන ගුරුපාර ඔස්සේ ඇවිද ගියේද නිහඬව ම ය. අන්ධකාර අහසේ තරු කැට පමණක් ඔවුනට තනි රැක්කෝය. මුල් පියවර කිහිපය තුළදී ගුණදාසගේ හදවත වේගයෙන් උඩ පනිමින් සිටියේ ජයග්‍රාහී හැඟීමෙනි. අනතුරුව එළැඹියේ සතුටත්, සෙනෙහසත් මුසු වූ උත්තරීතර ප්‍රේමවන්තයෙකුගේ සිතුවිලිවලින් ඔහුගේ සිත අරක්ගත් පියවර කිහිපයයි. එනමුදු, ගම්මානයෙන් පිටමංවන ප්රධාන ගුරු පාරට සේන්දු වුණු මොහොතේ පටන් තබන අඩියක් පාසා තම හදවත බොහෝ සෙයින් බර වන බව ගුණදාසට දැනෙමින් තිබුණි. අවසන ඔහු, ගම්මානයේ විහාරය වෙත දිවෙන අරලියා තුරු පෙළකින් සැදි අතුරු මාවත අද්දර නතර විය. එතෙක් වළාවකට ඔබ්බෙන් සැඟවී සිටි සිහින් හඳ පළුව ඉන් එබිකම් කර ඔවුන් දෙස බලා හිඳින්නට විය. එම සිහිල් සඳ එළියෙන් සිත එක්තැන් කරගත් ගුණදාස ඔවුනට ඉහළින් තුරු හිස් අතර ගැවසි නිදා සිටිනා අරලියා මල් පොහොට්ටු දෙස බලා හිඳින්නට විය.
"ඇයි මෙතන නැවතුනේ?" ලීලා විමසුවාය.
ගුණදාස බරැති සුසුමක් පිට කළේය. "ඔයා ඉගෙනගන්න යන්න..." ඔහු ඇගේ නෙත් දෙස බලාගෙන කීවේය. "මං ඔයාව ඒකෙන් වළක්වන එක වැරදියි..." ඇය නෙතු අයා බලා සිටියාය. "මං ඉගෙනගන්න එක අතරමග නවත්තලා දාලා ගරාජ්කාරයෙක් වුණා කියලා මං ඔයාවත් ඒ තත්ත්වෙට ඇදලා දාන එක වැරදියි..." ඔහු ඇගේ හිස මතින් සුරත තැබුවේය. "හෙට පාන්දර එහෙම සුබ ගමනක් යන්න තියෙද්දි මං මේ කතා කරපු ගමන් ආවට ඔයාට ගොඩක් පින්... මගේ හිතේ අමාරුවට එහෙම ඇවිත් කතා කළාට ඒක වැරදියි..." පපුව තුළ රිදුම් දෙන මහා වේදනාව මැඩගන්නට ඔහු දිගු සුසුමක් ගත්තේය. "ඔයා යන්න... ගිහින් හොඳට ඉගෙනගන්න..." ඇගේ දෑසේ දිලිසෙමින් තිබූ කඳුළු බිඳු දෙකක් තරු කැට දෙකක් ලෙසින් බිමට කඩා හැලුනි. "අඬන්න එපා ඉතිං..." ඔහු නුහුරු ලෙසින් ඇගේ දෙකොපුල් පිරිමැද කඳුළු පිසදැමුවේය. "ඔය අවුරුදු තුන හතර නිකම්ම ගෙවිලා යන්නෙ නැතෑ... මං ඉවසං ඉන්නං එතකල්... ඒ ඉවර වෙලා ලොකු නෝනා කෙනෙක් වෙලා එනකොට මේ ගරාජ්කාරයාව එපා වෙලා තිබ්බෙ නැත්තං අපි එතකොට බලමුකෝ..." ඇය ඔහුගේ උරහිසේ හිස හොවාගත්තාය. ඇගේ කඳුලින් සිය කමිස කර තෙමී යන අතරේ ඇගේ හිස් මුදුණත් කම්මුලත් සිපගත් ඔහු මහත් විරියකින් තමා පාලනය කරගෙන ඈ වෙතින් ඈත් වූවේය. "යමු ගෙදර..." ඔහු මුළු ගමන පුරා ඇගේ අත අල්ලාගෙන ම සිටියේය. නැවත යළි කෙදිනක ඇගේ අත අල්ලාගැනීමට ඉඩක් ලැබේදැයි ඔහු දැන සිටියේ නැත.
පසුවදා ඇය ගම්මානයෙන් පිටව ගියාය.
කාලය පියාඹා සිව් වසරක් ගෙවී ගියේය. ලීලා යළි ගමට පැමිණියාය.
ලොකු නෝනාට ගරාජ් කාරයා එපා වී තිබුණේ නැත. නමුත් ඔහු තම බෑණා කරගැනීමට ඇගේ මව්පියන්ගේ කිසිදු අදහසක් තිබුණේ නැත. ඔවුහු ඇයට මනමාළයෙකු සෙවූහ. ලීලාගේ සමාජ තරාතිරමට සරිලන 'ලොකු මහත්තයෙකු' ඔවුන්ගේ තෝරාගැනීම විය. ගුණදාස සේවය කළ ගරාජයට නුදුරු පාවහන් වෙළඳසැලක හිමිකරුවෙකු හා ලීලාගේ විවාහය සිදු කිරීමට තීන්දු විය.
ගුණදාස තම අයිතිය වෙනුවෙන්, තම ආදරය වෙනුවෙන් යුද්ධ ප්රකාශ කළේය. නමුදු ලීලාගේ පියාණන්ට ඔහුගේ යුධ ප්‍රකාශවලට හෝ ලීලාගේ ශෝක ප්‍රකාශවලට හෝ සවන් දීමේ උවමනාවක් නොවීය. ඔහුගේ තීරණය අවසාන තීරණය විය.
ලීලාගේ යෝජිත මනාළයා ඇයද, ඇගේ මවුපියන්ද කැටුව ප්රධාන නගරයේ සංදර්ශනයක් නරඹන්නට යමින් සිටි මොහොතක අරලියා ගසින් සෙවණ වූ මංසන්ධියේදී ගරාජයේ සිට යළි නිවස බලා එමින් සිටි ගුණදාස මුණගැසුණි. රථයේ ඉදිරිපස හිඳගෙන සිටි විදුහල්පතිවරයා දැක ඒ කවුරුන්ගේ වාහනයදැයි හඳුනාගත් ගුණදාසගේ පාපැදිය එහි නොගැටී බේරුණේ අනූ නවයෙනි. ඔහුට නොදැනීම දත්මිටි කැවින. නමුත් ගුණදාසව නොහඳුනනා මනාළයා ගුණදාසට බැණ වදින්නට විය. "ඔහොමද මිනිහො පාරෙ යන්නෙ? හොඳ වෙලාවට මං නවත්තගත්තෙ. නැත්තං එහෙම-"
පාපැදියෙන් බැසගත් ගුණදාස එය පසෙකට කර නවත්වා, මෝටර් රථය වෙත පැමිණ රියදුරු අසුන අසළින් පහත් වූයේ දන්නා සුද්ධ සිංහල වදන් සියල්ල භාවිතා කොට රියදුරුටත් ඔහුගේ මාමාණ්ඩියටත් ඇමතීමටය. නමුත් ඒ මොහොතේ පසුපස අසුනේ හිඳ සිටි ලීලා දුටු ඔහුගේ දෑස් විසල් විය. ඈ ගම්මානයට යළි පැමිණි දා පටන් හරි හැටි වදනක් හෝ දෙඩීමට අවකාශයක් නොලැබීමෙන් තමා මෙතරම් සිත් තැවුලින් පසු වන අතරේ ඈ මෙලෙස ඔහුගේ එදිරිවාදීන් සමග සවාරි ගැසීම පිළිබඳව ඔහුගේ සිතේ ඇති වූයේ කෝපයකි. "දැන් ලොකු ලොකු වාහනවල නේද ගමන් යන්නෙ?" ඔහු රළු හඬින් ඈ ඇමතුවේය.
ඈ නිහඬව අසරණ දෑසින් ඔහු දෙස බලා සිටියදී විදුහල්පතිවරයා කතා කළේය. "ගුණදාස, මෙතන ප්‍රශ්න ඇති නොකර තමන් යන්න ආපු ගමන යනවා..."
"ඔව්, මං මීට අවුරුදු ගාණකට කළින් යන්න ආපු ගමන එහෙම ම ගියානං ඉවරයි! ලීලා!" ඔහු යළිත් ඈ ඇමතුවේය. "එදා මෙතනදි නතර වෙච්ච ගමන - ඒක අද යනවා... බැහැලා එනවා යන්න..."
එවර රියදුරු අසුනේ සිටි ප්‍රතාපවත් දේහධාරියා ගුණදාසව තල්ලු කරගෙන රථයේ දොරටුව විවර කරගෙන බිමට බැස්සේය. "තමුසෙ කාටද ඔය කතා කරන්නෙ ඕයි??? තමුසෙ කවුරු කියලද හිතාගෙන ඉන්නේ???"
"මං කවුද කියලා අහගන්නවා අර ඇතුළේ ඉන්න අයගෙන්!!! ලීලා!!!" ගුණදාස බෙරිහන් දුන්නේය. "බැහැලා එනවා කිව්වාම අහලා!!!" නමුත් ඈ වෙනුවට රථයෙන් බැස්සේ විදුහල්පතිවරයාය.
"ගුණදාස! අපිට නීතිය අතට ගන්න ඉඩ තියන්න එපා. මේ ගමේ ඉන්න, මගෙන් ඉගෙනගත්ත දරුවෙක් නේද කියලා මං මෙච්චර කල් ඉවසගෙන හිටියේ. ඒත් මෙහෙම කරදර කරන්න එනවනං මට තමුන් ගැන පොලිසියට කියන්න සිද්ධ වෙනවා!!!" අනතුරුව ඔහු අනෙකා වෙත හැරුණි. "නිශ්ශංක පුතා, නගින්න කාර් එකට. අපි යමු!"
ගුණදාස ඔහු වෙත හැරී ක්‍රෝධයෙන් දරදඬු වූ මුහුණෙන් යුතුව දෑත් එකතු කළේය. "සර්! මං පුළුවන් හැම විදිහකටම සර්ට පැහැදිලි කරලා දෙන්න හැදුවා. ඒත් සර්ට ඇහුම්කන් දෙන්න කිසිම උවමනාවක් තිබ්බෙ නෑ... මං මේ අන්තිම වතාව්ට ඉල්ලන්නේ... එක වතාවකට - එකම එක වතාවකට ලීලාගෙන් අහන්න එයාගෙ කැමැත්ත... පිං සිද්ධ වෙයි - එකම එක වතාවකට අහන්න... තමුන්ගෙ දුවගෙ හිතේ සතුට ගැන හිතනවානං අහන්න ලීලාගෙ කැමැත්ත මොකද්ද කියලා..."
නමුත් එයට පිළිතුරු බැඳීමට විදුහල්පතිවරයාට ඉඩක් ලැබුණේ නැත. ගුණදාසගේ කමිස කරෙන් අල්ලාගත් නිශ්ශංක ඔහුව මෝටර් රථයේ බඳට තද කරගත්තේය. "ඒ ගොල්ලෝ කරන්න ඕනෙ මොනව්ද නැත්තෙ මොනවද කියලා තමුසෙ කියලා දෙන්න ඕනෙ නෑ මිනිහෝ! තමුසෙ වගේ අම්බරුවෝ-"
ඉවසීමේ සීමාව කෙළවර වූ ගුණදාස සුරත මිටි මොළවා අනෙකාගේ මුහුණට ප්‍රහාරයක් එල්ල කළේය. ගුටි කෙළියක් ඇරඹුණි. ලීලා රථයෙන් බැස්සාය. පියා ඇයට සොයා දුන් මනාළයා අතොරක් නැතිව ඇගේ ප්‍රේමවන්තයාට පහර දෙන අයුරුද, ගුණදාසද ඔහුට නොදෙවෙනිව ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරන අයුරුද ඈ මොහොතක් බලා සිටියාය. ඈ හැඬුවේ නැත. ගෙවුණු දින ගණනාව පුරා හඬා වැළපෙමින් කල් ගෙවූ ඇයට තවත් හඬන්නට කඳුළු ඉතිරිව තිබුණේ නැත. ඇය ගුණදාසව ආවරණය කරගනිමින් ඔවුන් දෙදෙනා අතරට පා තැබුවාය. නිශ්ශංකගේ ඊළඟ මුෂ්ටි ප්‍රහාරය එල්ල වූයේ බලාපොරොත්තු රහිත මොහොතක ඔවුන් මැදට පැමිණි ලීලාගේ හිසටය. එම ප්‍රහාරයේ වේගය දරාගත නොහැකිව ඇය විසි වී ගොස් ගුණදාසගේ බයිසිකලයද පෙරළාගෙන ඇද වැටුණාය. ඇගේ හිස ඒ අසළ වූ ලයිට් කණුවේ වැදී පැලී ලේ ගලන්නට විය. එම බියකරු දසුන දැකීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ කිසිවක් ගුණදාසට මතක නැත.
නඩුව අවසානයේ, හදිසි කෝපය මත පැන නැගුණු ආරවුලක් හේතුවෙන් නිශ්ශංක විජේනායක නමැති පාවහන් වෙළඳසැල් හිමිකරු දැඩි සත්කාර ඒකකයේ ගත කළ දින දෙකක කාලයකින් පසුව මිය ගිය බවත්, මිනීමැරුම් චෝදනාව යටතේ රත්නායක මුදියන්සේලාගේ ගුණදාස නැමැත්තා ජීවිතාන්තය තෙක් සිර දඬුවමට යටත් වූ බවත් තීන්දු වනු ඔහුට ඇසුණි.
ජීවිතාන්තය තෙක් ලැබූ සිර දඬුවම තිස් වසරකට පසු නිමා වේ යැයි ඔහු බලාපොරොත්තු වූයේ නැත. යහපත් කල්ක්‍රියාව හේතුවෙන්, පසුගිය නිදහස් දිනයේ ජනාධිපති සමාව ලැබූ සිරකරුවන් අතරට එකතුවන්නට ඔහුද වාසනාව ලැබුවේය. ඔහුට ඈ බලන්නට යා හැකි වනු ඇත; ඇගෙන් සමාව ඉල්ලා සිටින්නට හැකි වනු ඇත; ඇගේ සොහොන් කොතට හෝ අවසන් ගෞරව දක්වා ඇගෙන් සමුගත හැකි වනු ඇත.
එම අවාසනාවන්ත සිද්ධිය සිදු වූ මංසන්ධියේ අරලියා සෙවණ යට ඔහු මඳකට නතර වූවේය. ඈ බලන්නට හිස් අතින් යා නොහැකිය. ඔහු ඇගේ කම්මුල සිපගත් එම රාත්‍රියේ සඳ එළියේ රටා මැවූ අරලියා ගස සොයාගත් ගුණදාස එදින රාත්‍රියේ නිදා සිටි පරිද්දෙන් ම හැකිලී සිටි මල් පොහොට්ටුවලින් යුතු කිණිත්තක් කඩා ගත්තේය. ඇයද නොපිපී ම මිලිනව ගිය අරලියා මලකි. එයද රැගෙන ඔහු ඉන් මඳක් ඔබ්බෙන් වූ අතුරු පාරෙන් හැරී නිසල සුසාන භූමිය වෙත පා එසැවූවේය.
ඈ කොහිද...? ඔහු හාත් පස නෙත් යොමමින් පරම්පරා ගණනක සොහොන් කොත් පිරික්සමින් ඇවිද ගියේය... ඈ නිදා සිටින්නේ කොහිද...? වසර ගණනකින් පාවහන් පහසක් නොලැබ ගොරෝසුව ගිය ඔහුගේ දෙපයට කටු පඳුරුවලින් හානියක් නොවීය... එවැනි වේදනා තව දුරටත් ඔහුට දැනුණේ නැත... හදවතින් ලබන්නට හැකි උපරිම වේදනාව ලැබූවෙකුට ශාරීරික වේදනාවක් දැනෙන්නේම නැති තරම් බව ඔහු පසක් කර සිටියේය... ඔහුගේ සුරතේ අරලියා පොහොට්ටු කිණිත්ත සුරැකිව රැඳී තිබුණි...
සුසාන භූමිය තුළ තමා හුදෙකලා නොමැති බව ඔහු මොහොතකින් දුටුවේය. සුදු ඇඳුමින් සැරසුණු වයෝවෘද්ධ මහල්ලෙක් සොහොන් කොතක් අසළ නැමී ඒ අවට තණ පඳුරු ඉවත් කරමින් සිටියි. ගුණදාස ඒ වෙත යන්නට පා එසවූවේය. සොහොන් කොත අසළ තැන්පත් කර තිබූ මල් සහ ඉටිපන්දම් දෙස බලමින් ඒ වෙත ළඟා වූ ගුණදාස යළිත් මහල්ලා දෙස බැලුවේය. ඔහුගේ පා හඬ ඇසීමෙන්දෝ ඔහු හැරී බැලුවේය. ඒ කවුරුන්දැයි ඔහු හඳුනාගත්තේ ඒ මොහොතේදීය. ඒ විදුහල්පතිවරයායි. ගුණදාසගේ හදවත මොහොතකට නතර විය. එසේනම්... ඔහු ඒ සිටින්නේ ලීලාගේ සොහොන් කොත අසළ විය යුතුය...
"ලොකු ඉස්කෝලෙ මහත්තයා....." ගුණදාස මිමිණුවේය. මහල්ලා දෑස් කුඩා කර බලා සිටියා පමණි. ගුණදාසද නිහඬව ම දෙදණ නමා පහත් වී තම අත වූ පොහොට්ටු කිණිත්ත සොහොන අසළින් තැන්පත් කළේය. අනතුරුව සිය පෙම්බරියගේ ආදරණීය සිනහව සිහිපත් කොටගෙන දෑස් පියාගෙන දෑත් එකතු කොට වන්දනා කළේය. ඉදිරි අත්භවයන්හිදී හෝ ඔහුටත් ඇයටත් එක් වන්නට පින් ලැබේවා යන්න ඔහුගේ එක ම පැතුම විය.
"ඔය දරුවා අපේ හාමිනේගෙන් ඉගෙනගෙන තියෙනවද?"
ගුණදාසගේ නෙත් එක් වරම විවර විය. ඔහුගේ දෑස් යොමු වූවේ සොහොන් කොතේ වූ නම හා දින වකවානු වෙතට ය. එහි වූයේ ලීලාගේ මවගේ තොරතුරුය. ගුණදාස සුටුස් ගා නැගිටගත්තේය. විදුහල්පතිවරයා තවමත් ඔහු දෙස විමතියෙන් බලා සිටියි. "ලීලා කෝ?" ගුණදාස ඇසුවේය.
"ලීලා?"
"ඔව්? මං එයාව බලන්න ආවේ..."
"මේ..... ගුණදාසද...?" විදුහල්පතිවරයා අපහසුවෙන් බස්තමට බර දී නැගිට සිටින අතරේ විමසුවේය. ඔහුට සහය වන්නට හෝ ගුණදාසට සිහියක් තිබුණේ නැත.
ඔහු අවසිහියෙන් මෙන් හිස සැලුවේය. "ලීලා කෝ සර්...?"
විදුහල්පතිවරයා බස්තමට බර දී සුසාන භූමියේ පිවිසුම දෙසට පා ඔසවන්නට විය. "අර ඉන්නේ ඉස්කෝලේ..."
"ඉස්කෝලේ???" ඇගේ සොහොන් කොත ඉදි කෙරුණේ පාසැල් භූමිය තුළද? ඇතැම්විට ඈ මිය යන විට ඇගේ පියා පාසලේ විදුහල්පතිවරයා වූ බැවින් එසේ සිදු කරන්නට ඇත. ගුණදාසද ඔහු හා සෙමින් ඇවිද යන්නට විය.
"වෙනදාට සති අන්තෙට එද්දි ලීලාත් එනවා මෙහෙ... අද ඔන්න ඔය කලාපෙන් කවුදෝ එනවා කියලා නතර වුණා....."
ගුණදාස හිටිවනම නතර විය. තමාට පිටු පා බස්තම අනිමින් හෙමින් ඇවිද යන විදුහල්පතිවරයා දෙස මොහොතක් තුෂ්ණිම්භූතව බලා සිටි ගුණදාස අනතුරුව ඔහුව පසු කර හැල්මේ දිව යන්නට විය. ඇය... තවමත්... ජීවතුන් අතර...... තිස් වසරක් පුරා ඔහු සිතා සිටියේ ඈ එදා නො එන ගමන් ගිය බවයි... තමා අතින් නිශ්ශංකගේ දිවි තොර වූයේද ඒ නිසාවෙනි... නමුත් ඇය ජීවතුන් අතරය..... ඒ බව දැන සිටියානම් - ඒ බව දැන සිටියානම් - ඔහු හිරෙන් පැන විත් හෝ ඈ බලා සැනසෙනු නියතය.....
අරලියා ගස් මංසන්ධිය වෙත පැමිණි ගුණදාස නතර විය. තමා විදුහල්පතිවරයා අතරමග හැර දමා දිව යාම සුදුසු නැත. එය එතුමන් කෙරෙහි තවමත් සිත පතුළේ ඇති ගෞරවයට කෙරෙනා හානියක් වන්නා සේ ම, ගුණදාසව නොහඳුනනා ගම්මුන් බොහොමයක් මැද එලෙස පිස්සෙකු මෙන් දිව යාම, මෙතෙක් කලක් සිපිරි ගෙදර ගත කර පැමිණි තමාට ජීවිතයේ ඉතිරි කාලය මානසික රෝහලක ගත කරන්නට සිදු වීමට හේතුවක් වන්නටද බැරි නැත. ඔහු ආපසු හැරී විදුහල්පතිවරයා වෙත පැමිණියේය. ඔහුගේ මන්දගාමී ගමනින් ගුණදාසද ඔහු හා ඇවිද යන්නට පටන්ගත්තේය.
අවසන, මුල් ගුරු නිළ නිවාසය වෙත ළඟා වන විට ගුණදාසගේ හදවත ඔහු හැර දමා කිහිප ගමනක් ලීලා මුණ ගැසෙන්නට ගොස් පැමිණෙන්නට තරම් වේගයකින් ගැහෙමින් තිබූ අතර ඔහුගේ සුරතේ තවත් අරලියා කිණිත්තක් විය. මෙවර එහි පිරී පැවතුණේ නිදා සිටිනා පොහොට්ටු නොව, සුන්දරව පිපී හිනැහෙන මල් ය. ඔහුගේ නිරුවත් පා සටහන්, විදුහල්පතිවරයාගේ පාවහන් ලූ පිය සටහන් අසළින් මුල් ගුරු නිළ නිවස මිදුලේ තෙත පස් මත සටහන්ව තිබුණි...
